۱. تراش کابوشن دامله یا Cabochon

یکی از قدیمی‌ترین روش‌هایی که منبع الهام آن طبیعت بوده، تراش دامله یا گنبدی است. در این روش یک سمت سنگ به صورت صاف و سمت دیگر آن به صورت محدب یا گنبدی‌شکل و صیقلی تراش داده می‌شود.

این نوع تراش معمولاً با قاعده‌های دایره یا بیضی انجام می‌شود و بیشترین کاربرد آن در نگین انگشتر است. در ایران نیز به‌خصوص برای گوهرهایی مانند عقیق و فیروزه کاربرد زیادی دارد.

۲. تراش تخت یا Table Cut

تراش تخت به صورت مسطح و معمولاً با ضخامت کم انجام می‌شود و می‌تواند در شکل‌های مختلفی مانند دایره، بیضی، مربع، مستطیل و سایر چندضلعی‌ها اجرا شود.

این نوع تراش در انواع زیورآلات کاربرد دارد و در برخی نمونه‌ها، سنگ‌هایی مانند اونیکس و عقیق سیاه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

۳. تراش فست یا Faceting

تراش فست یا جواهری، ترکیبی از مهندسی، هندسه و هنر است. در این روش، سطوح زاویه‌دار متعددی روی بلور یا قطعه سنگ ایجاد می‌شود تا نحوه برخورد، بازتاب و خروج نور از سنگ کنترل شود.

برای تنظیم فست یا همان سطوح تراش، سه عامل اساسی اهمیت زیادی دارند:

• زاویه تراش فست
• چرخش جواهر
• عمق ایجاد تراش

این عوامل در کنار یکدیگر مشخص می‌کنند که سنگ چگونه تراش بخورد و چه رفتار نوری داشته باشد. تنظیمات و شیوه اجرای تراش ممکن است از یک دستگاه به دستگاه دیگر متفاوت باشد، اما اصول کلی در بسیاری از دستگاه‌های فست مشترک است.

۴. تراش فانتزی یا Fancy Cut

تراش فانتزی شامل فرم‌هایی است که می‌توانند از شکل‌های آشنا مانند اشک، قلب، ماه، ستاره و خورشید الهام گرفته باشند. این تراش‌ها می‌توانند متناسب با طراحی و خلاقیت تراشنده، فرم‌های متفاوت و غیرمتعارفی نیز پیدا کنند و در ساخت گردنبند، آویز و گاهی گوشواره مورد استفاده قرار گیرند.

۵. تراش هنری

تراش هنری شامل طرح‌های پیچیده و پرکار است و می‌تواند شامل گل‌ها، تندیس‌ها و فرم‌های الهام‌گرفته از طبیعت باشد. در این روش، تراشنده با استفاده خلاقانه از ابزار و تکنیک‌های مختلف، طرحی منحصربه‌فرد را روی سنگ ایجاد می‌کند.

تراش برلیان — Brilliant Cut

امروزه تراش برلیان گرد یکی از شناخته‌شده‌ترین تراش‌ها برای سنگ‌های قیمتی، به‌ویژه الماس است. دلیل محبوبیت آن، نحوه طراحی فست‌ها و توانایی آن در ایجاد جلوه نوری و درخشش قابل توجه است.

در این تراش، سطوحی با اشکال هندسی مختلف روی سنگ ایجاد می‌شوند و ساختار تراش از قسمت بالایی یا Table به سمت کمربند یا Girdle و سپس بخش پایینی سنگ ادامه پیدا می‌کند.

تراش بریولت — Briolette Cut

بریولت یکی از تراش‌های قدیمی گوهرهاست که معمولاً به شکل‌های گلابی، اشکی یا قطره‌ای دیده می‌شود. این نوع تراش با تعداد زیادی فست در اطراف سنگ، جلوه‌ای درخشان ایجاد می‌کند.

به دلیل تعداد بالای سطوح و نیاز به دقت زیاد، اجرای بریولت می‌تواند نسبت به برخی تراش‌های دیگر دشوارتر باشد.

تراش کوسن یا بالشتی — Cushion Cut

این تراش به دلیل شباهت فرم کلی آن به کوسن یا بالشت به این نام شناخته می‌شود. فرم آن معمولاً مربع یا مستطیل با گوشه‌های نرم و خمیده است و می‌تواند با الگوهای مختلف فست اجرا شود.

ظاهر نرم و کلاسیک این تراش باعث شده در طراحی انواع زیورآلات و به‌خصوص قطعاتی با سبک رمانتیک مورد توجه قرار گیرد.

تراش مارکیز — Marquise Cut

تراش مارکیز یا فرم قایقی، شکلی شبیه بیضی با دو انتهای تیز دارد. فرم کشیده آن می‌تواند باعث شود سنگ از نظر بصری بزرگ‌تر و کشیده‌تر دیده شود.

این تراش برای انواع انگشتر و زیورآلات کشیده کاربرد دارد و در طراحی جواهرات می‌تواند فرم انگشت را نیز کشیده‌تر نشان دهد.

تراش گل سرخ — Rose Cut

تراش گل سرخ یکی از تراش‌های قدیمی و ظریف است که ظاهر آن با مجموعه‌ای از سطوح مثلثی در بخش بالایی سنگ شکل می‌گیرد.

سنگ‌هایی با این تراش معمولاً از نمای بالا فرم گرد یا بیضی دارند و ساختار فست‌های آن‌ها جلوه‌ای متفاوت از تراش‌های مدرن برلیان ایجاد می‌کند.

تراش باریونی — Barrion Cut

تراش باریونی از گروه تراش‌های ترکیبی است که در آن می‌توان ترکیبی از فست‌های گرد یا برلیان‌مانند در بخش پایین سنگ و فست‌های پلکانی در قسمت تاج ایجاد کرد.

شکل کلی این تراش می‌تواند مربع، مستطیل یا مثلث باشد و به دلیل عمق و نحوه چیدمان فست‌ها، الگوهای نوری متفاوتی در سنگ ایجاد می‌شود.

تراش باگت — Baguette Cut

تراش باگت معمولاً مستطیلی، کشیده و پلکانی است. نام آن از نان باگت فرانسوی گرفته شده و فرم هندسی آن با سبک‌های دکوراتیو مانند آرت‌دکو ارتباط نزدیکی دارد.

این تراش به دلیل خطوط مستقیم و ظاهر هندسی، در طراحی‌های مدرن و کلاسیک کاربرد زیادی دارد.

تراش پرنسس — Princess Cut

در تراش پرنسس، فرم کلی سنگ معمولاً مربع است و اضلاع آن صاف و گوشه‌ها تیز هستند. این ویژگی آن را از تراش کوسن که گوشه‌های نرم‌تری دارد متمایز می‌کند.

طراحی این تراش می‌تواند بازتاب نور قابل توجهی ایجاد کند و به همین دلیل در طراحی انگشتر، به‌خصوص حلقه‌های ازدواج و نامزدی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تراش فروزان — Radiant Cut

تراش فروزان معمولاً فرم هشت‌ضلعی دارد و از ترکیب فرم هندسی با تعداد زیادی فست برای ایجاد جلوه نوری استفاده می‌کند.

تعداد فست‌ها در الگوهای مختلف این تراش می‌تواند متفاوت باشد و همین موضوع باعث ایجاد تنوع در ظاهر و رفتار نوری سنگ می‌شود.

تراش اسچر — Asscher Cut

تراش اسچر معمولاً بر پایه فرم مربع و گوشه‌های کوتاه‌شده طراحی می‌شود. هنگامی که سنگ از بالا دیده می‌شود، فرم هندسی مشخصی در آن دیده می‌شود و ساختار پلکانی فست‌ها جلوه‌ای خاص ایجاد می‌کند.

تراش قلب — Heart Cut

تراش قلب یکی از فرم‌های شناخته‌شده و نمادین در طراحی گوهر است و معمولاً با مفهوم عشق و احساسات ارتباط داده می‌شود.

در این نوع تراش، تقارن اهمیت زیادی دارد و هنگام انتخاب سنگ‌های قلبی‌شکل باید به تناسب دو نیمه، فرم فرورفتگی بالایی و کیفیت اجرای فست‌ها توجه کرد.

تراش بیضی — Oval Cut

تراش بیضی یکی از فرم‌های شناخته‌شده در گروه تراش‌های فست است و می‌تواند ظاهری کشیده و نرم به سنگ بدهد.

این فرم در انواع انگشتر و به‌خصوص طراحی حلقه‌های نامزدی و ازدواج کاربرد دارد و می‌تواند از نظر بصری انگشت را کشیده‌تر نشان دهد.

تراش اشکی — Pear Cut

تراش اشکی یا Pear Cut ترکیبی از فرم گرد و مارکیز است و در یک سمت گرد و در سمت دیگر به یک نقطه ختم می‌شود.

در این تراش، تناسب و تقارن منحنی‌های دو طرف اهمیت زیادی دارد و خطوط کناری باید به شکل نرم و هماهنگ به نوک سنگ برسند.